ҚМЖ дегеніміз не және ол не үшін керек

Анықтама

ҚМЖ — қысқа мерзімді жоспар, яғни бір сабақтың жоспары. Орыс тілінде оны КСП (краткосрочный план) немесе поурочный план деп атайды. Жоспарда сабақтың тақырыбы, оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары, сабақтың мақсаты, сабақтың кезеңдері, әр кезеңдегі педагог пен оқушының әрекеттері, бағалау тәсілдері және ресурстар көрсетіледі.

Қазақстанда орта білім беру ұйымдарының педагогтері жүргізуге міндетті құжаттардың тізбесі мен нысандарын Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 6 сәуірдегі №130 бұйрығы бекітеді. Қысқа мерзімді жоспардың нысаны да осы бұйрықта берілген, сондықтан мұғалімдер «130 бұйрыққа сай ҚМЖ» деп іздейді.

Ұзақ және қысқа мерзімді жоспардың айырмашылығы

Ұзақ мерзімді жоспар бүкіл оқу жылына немесе тоқсанға жасалады: онда бөлімдер, тақырыптар, оқу мақсаттары және сағат саны көрсетіледі. Орта мерзімді жоспар бөлім бойынша бірнеше сабақты байланыстырады. Қысқа мерзімді жоспар — ең нақты деңгей: ол бір сабақта не болатынын минутқа дейін сипаттайды.

Үш жоспар бір-бірімен байланысты. ҚМЖ-дағы оқу мақсаты ұзақ мерзімді жоспардағы мақсатпен сәйкес келуі керек, ал сабақтың мақсаты оның дәл осы сабақта қол жеткізілетін бөлігін көрсетеді. Мысалы, бағдарламадағы мақсат «жай бөлшектерді қосу және азайту» болса, бір сабақтың мақсаты — «бөлімдері бірдей бөлшектерді қосу».

ҚМЖ қандай бөлімдерден тұрады

Жоспардың басында тіркеу бөлігі болады: бөлім, педагогтің аты-жөні, күні, сынып, қатысушылар мен қатыспағандар саны. Одан кейін сабақтың тақырыбы, оқу мақсаттары және сабақтың мақсаты жазылады.

Негізгі бөлік — сабақтың барысы. Ол кесте түрінде беріледі: сабақтың кезеңі мен уақыты, педагогтің әрекеті, оқушының әрекеті, бағалау, ресурстар. Кезеңдер әдетте үшеу: сабақтың басы, ортасы және соңы. Бағалау бағанында қалыптастырушы бағалау тәсілдері мен дескрипторлар жазылады, ресурстар бағанында — слайдтар, жұмыс парақтары, оқулықтың беттері.

ҚМЖ мұғалімге не береді

Жақсы жазылған жоспар сабақ кезінде тірек болады: уақыт қай кезеңге қанша бөлінгені, қандай сұрақ қою керегі, тапсырманы қалай бағалау керегі алдын ала ойластырылған. Жоспар әріптеске немесе әкімшілікке сабақтың логикасын көрсетеді және сабақты талдауды жеңілдетеді.

Жоспар формалды болмауы үшін оны сыныптың нақты жағдайына бейімдеу маңызды: оқушылардың деңгейі, алдыңғы сабақта не түсінілмегені, қандай ресурстар бар. Дәл осы бөлігін мұғалімнен басқа ешкім жасай алмайды — ал құрылымды және типтік мәтіндерді құрал арқылы тез дайындауға болады.

ҚМЖ-ның мысалы

Мысал ретінде 5-сыныптың математика сабағын алайық. Бөлім — «Жай бөлшектер», сабақтың тақырыбы — «Бөлімдері бірдей бөлшектерді қосу және азайту». Оқу мақсаты бағдарламадан кодымен көшіріледі, ал сабақтың мақсаты былай жазылады: «Оқушылар бөлімдері бірдей бөлшектерді модель арқылы қосып-азайтады және жауабын қысқартады».

Сабақтың басында (5 минут) мұғалім пиццаны бөлу туралы проблемалық сұрақ қояды, оқушылар болжам айтады. Ортасында (35 минут) жолақ моделі арқылы ереже түсіндіріліп, деңгейлік тапсырмалар орындалады, бағалау дескрипторлар бойынша жүреді. Соңында (5 минут) оқушылар шығу билетін толтырып, «бағдаршам» арқылы өздерін бағалайды. Ресурстар бағанында слайдтар, жұмыс парағы және түрлі-түсті жолақтар көрсетіледі. Осындай жоспар бір бетке сыяды, бірақ сабақтың бүкіл логикасын көрсетеді.

ҚМЖ-ны қалай тез жасауға болады

AI Ustaz пәнді, сыныпты және тақырыпты бойынша 130 бұйрықтағы нысанға сай жоспардың алғашқы нұсқасын жасайды: кезеңдерді, әрекеттерді, дескрипторларды және ресурстарды толтырады. Мұғалім оны тексеріп, сыныбына бейімдейді. Пәндер мен сыныптар бойынша дайын ҚМЖ үлгілерін де қарауға болады.